„Twój mąż nie żyje, więc wypłacz się, spakuj walizki i nigdy nie wracaj” – usłyszałam od synowej…
Rozdział 1. Puste krzesło
Józef zmarł w lipcu, w środku tygodnia, kiedy ogród był pełen róż, których nie zdążył już przyciąć. Przeżyliśmy razem trzydzieści dwa lata. W ostatnich miesiącach coraz częściej odpoczywał w fotelu przy oknie, ale do samego końca próbował interesować się firmą, rachunkami i tym, czy zamówiłam drewno na zimę. Kiedy odszedł, miałam wrażenie, że dom nagle zrobił się dwa razy większy, choć przecież nie zmieniła się w nim ani jedna ściana.
Kilka dni po pogrzebie przyjechali nasz syn Andrzej i jego żona Sylwia. Ugotowałam ziemniaki z koperkiem, pieczeń i mizerię, bo przez całe życie w trudnych chwilach robiłam to, co umiałam najlepiej: nakrywałam do stołu. Postawiłam trzy talerze, ale przez pomyłkę wyjęłam cztery. Ten ostatni odłożyłam dopiero wtedy, gdy zobaczyłam, że Andrzej patrzy na mnie ze skrępowaniem.
Przez pierwsze dziesięć minut rozmawialiśmy o pogrzebie. Powiedziałam, że przyszło wielu dawnych pracowników Józefa i że Tomek z firmy prawie przez całą mszę nie podnosił głowy. Andrzej odpowiadał krótkimi zdaniami. Sylwia jadła powoli, jakby czekała na odpowiedni moment.
W końcu odłożyła widelec.
— Zofio, musimy porozmawiać o domu.
Nie powiedziała „mamo”. Od ślubu z Andrzejem robiła to coraz rzadziej, ale tamtego wieczoru zabrzmiało to wyjątkowo chłodno.
— Dom jest za duży dla jednej osoby — ciągnęła. — Dach niedługo będzie wymagał remontu, ogrzewanie kosztuje coraz więcej, a ty nie jesteś już młoda. Znaleźliśmy bardzo dobry ośrodek w Piasecznie. Mają opiekę lekarską, ogród i zajęcia dla seniorów.
Pomyślałam, że źle ją zrozumiałam.
— Jaki ośrodek?
— Taki, w którym nie byłabyś sama. Mogłabyś przenieść się tam za dwa tygodnie.
Spojrzałam na Andrzeja. Siedział ze spuszczonym wzrokiem i przesuwał kciukiem po krawędzi talerza.
— Synku, ty też tego chcesz?
Podniósł głowę dopiero po chwili.
— Mamo, ten dom i tak w przyszłości przejdzie na nas. Lepiej uporządkować wszystko teraz. Sylwia ma rację. Dla jednej osoby to za dużo.
Nie krzyknęłam. Nie rzuciłam szklanką ani nie powiedziałam im, żeby natychmiast wyszli. Patrzyłam tylko na jedynego syna i próbowałam odnaleźć w nim chłopca, którego uczyłam jeździć na rowerze na tej samej ulicy.
Nie znalazłam go.
Rozdział 2. Dwa tygodnie na trzydzieści dwa lata
Sylwia wyjęła z torebki notes i zaczęła wyliczać, co należałoby zrobić przed sprzedażą. Trzeba było odświeżyć ściany, usunąć część starych mebli i przygotować ogród do zdjęć. Mówiła spokojnie, prawie uprzejmie, jak agentka nieruchomości rozmawiająca z klientką. Andrzej nie przerywał.
Kiedy sięgnęła po szklankę, zobaczyłam wystający spomiędzy kartek dokument. Na górze widniała nazwa biura wyceny nieruchomości, a poniżej kwota: milion osiemset pięćdziesiąt tysięcy złotych.
— Kiedy zrobiliście wycenę? — zapytałam.
Sylwia szybko zamknęła notes.
— To tylko wstępne rozeznanie.
— Kiedy?
Andrzej odpowiedział za nią.
— Przed pogrzebem. Chcieliśmy wiedzieć, na czym stoimy.
W pokoju zrobiło się tak cicho, że słyszałam tykanie zegara nad kredensem. Józef leżał wtedy jeszcze w zakładzie pogrzebowym, a mój syn już zastanawiał się, ile otrzyma za dom, w którym jego ojciec spędził ostatnią noc.
Wstałam od stołu. Zdjęłam obrączkę, którą nosiłam od dnia ślubu, i położyłam ją na blacie. Nie dlatego, że chciałam się z nią rozstać. Palce spuchły mi od upału i napięcia, a metal zaczął boleśnie uciskać skórę.
— Jestem zmęczona — powiedziałam. — Dokończymy tę rozmowę innym razem.
Sylwia westchnęła.
— Nie możemy odkładać wszystkiego w nieskończoność. Dwa tygodnie to wystarczająco dużo, żeby spakować najważniejsze rzeczy.
Popatrzyłam na ściany, które malowałam z Józefem, na kredens po mojej matce i na ciemną rysę na podłodze, powstałą wtedy, gdy Andrzej jako dziecko zrzucił metalową ciężarówkę ze schodów.
Dwa tygodnie na spakowanie trzydziestu dwóch lat.
Poszłam na górę i zamknęłam drzwi sypialni. Na stoliku leżały okulary Józefa, złożona gazeta i niewypity do końca kubek z herbatą. Usiadłam po jego stronie łóżka i dopiero wtedy pozwoliłam sobie zapłakać.
Nie wiedziałam jeszcze, czy dom naprawdę należy już do Andrzeja. Przez większość małżeństwa Józef zajmował się dokumentami, podatkami i firmą. Ja podpisywałam papiery, które mi podsuwał, bo mu ufałam.
Następnego ranka postanowiłam po raz pierwszy od wielu lat sprawdzić wszystko sama.
Rozdział 3. Bank
Pojechałam do banku spółdzielczego w Grodzisku Mazowieckim. Wzięłam ze sobą dowód, akt zgonu Józefa i teczkę, w której trzymał dokumenty. Czułam się jak uczennica idąca na egzamin z przedmiotu, którego nigdy się nie uczyła.
Pani Danuta, kierowniczka oddziału, znała nas od lat. Wstała zza biurka i uścisnęła mi dłonie.
— Bardzo mi przykro, pani Zofio. Pan Józef zawsze pytał o moje wnuki.
Usiadłam i przyznałam, że nie rozumiem naszej sytuacji finansowej. Powiedziałam jej też, że syn chce sprzedać dom i przenieść mnie do ośrodka. Nie opowiadałam o tonie Sylwii ani o wycenie przygotowanej przed pogrzebem. Wstydziłam się, jakby zachowanie mojego dziecka świadczyło o mnie.
Danuta sprawdziła rachunki. Na wspólnym koncie znajdowało się niewiele ponad dwadzieścia tysięcy złotych, ale mieliśmy również lokatę i konto oszczędnościowe. Razem była tam kwota, która pozwalała mi spokojnie żyć przez kilka lat bez proszenia Andrzeja o pomoc.
— To wszystko należy teraz do mnie? — zapytałam.
— Sprawa spadkowa musi zostać uregulowana, ale ma pani dostęp do wspólnego rachunku. Lokata była założona także na pani nazwisko. Pani mąż zadbał, żeby nie została pani bez środków.
Wydrukowała dokumenty i zaznaczyła miejsca, które powinnam pokazać prawnikowi. Nie odkryłam fortuny ani tajemniczego funduszu wartego miliony. Odkryłam coś ważniejszego: nie musiałam wyprowadzać się dlatego, że ktoś obieca mi opłacić miejsce w domu seniora.
Po wyjściu z banku nie wróciłam od razu do Milanówka. Zatrzymałam się przy niewielkiej cukierni i zamówiłam kawę z mlekiem. Józef zawsze wybierał sernik, ja drożdżówkę z serem. Kupiłam dwie, zanim przypomniałam sobie, że drugiej nie ma już dla kogo zabrać.
Siedziałam przy oknie i czytałam wydruki. Po raz pierwszy od śmierci męża poczułam nie tylko żal, lecz także złość. Nie na Józefa, że mnie nie nauczył. Na siebie, że przez tyle lat uznawałam, iż nie muszę wiedzieć, skoro on zawsze będzie obok.
Wróciłam do domu z postanowieniem, że jeszcze tego dnia otworzę jego gabinet.
Rozdział 4. Teczka w szufladzie
Gabinet Józefa pachniał drewnem, kurzem i kawą. Nie wchodziłam tam od jego śmierci. Na biurku leżał kalendarz otwarty na tygodniu, w którym trafił do szpitala. Przy czwartku zapisał: „Tomek – szkoła w Brwinowie, sprawdzić kosztorys”.
W dolnej szufladzie znalazłam kopertę z napisem „Dla Zosi”. W środku nie było wielkiego pożegnania, tylko krótki list.
„Zosiu, jeśli czytasz to sama, pewnie jest ci ciężko. Dokumenty domu i firmy są w zielonej teczce. Nie pozwól nikomu decydować za ciebie tylko dlatego, że nie lubiłaś papierów. Masz więcej praw, niż ci się wydaje. Poproś Michała Drwęckiego o pomoc. On wszystko wyjaśni. Józek”.
Usiadłam w jego fotelu i przeczytałam list trzy razy. Rozpoznałam krzywe „J”, które zawsze stawiał zbyt wysoko. To nie był plan zemsty zza grobu. Józef nie przewidział każdego kroku Andrzeja. Po prostu wiedział, że bez niego mogę czuć się zagubiona.
W zielonej teczce znajdował się akt własności domu, umowy firmowe i testament sporządzony dwa lata wcześniej. Następnego dnia pojechałam do wskazanej kancelarii. Mecenas Drwęcki był mężczyzną po sześćdziesiątce, spokojnym i konkretnym.
Wyjaśnił mi, że dom został kupiony w trakcie naszego małżeństwa i należał do wspólnego majątku. Po śmierci Józefa część jego udziału podlegała dziedziczeniu, ale ja nadal pozostawałam współwłaścicielką i bez mojej zgody nieruchomość nie mogła zostać zwyczajnie wystawiona na sprzedaż. Andrzej nie mógł również wyznaczyć mi terminu wyprowadzki.
— Czyli nie muszę opuszczać domu? — zapytałam.
— Pani Zofio, nikt nie może pani spakować i wysłać do ośrodka tylko dlatego, że tak mu wygodnie. Sprawy spadkowe trzeba uporządkować, ale pani prawa są realne i bardzo konkretne.
Zapytałam o firmę budowlaną. Józef prowadził ją od ponad dwudziestu lat, a Andrzej od dawna mówił, że pewnego dnia przejmie interes. Okazało się, że przedsiębiorstwo działało jako spółka. Część udziałów należała już do mnie, ponieważ wiele lat wcześniej wnieśliśmy do firmy wspólne oszczędności. Pozostałe udziały Józefa miały zostać rozliczone w postępowaniu spadkowym, a do tego czasu bieżącą działalność prowadził Tomasz Czernik.
Nie stałam się nagle wielką bizneswoman. Dowiedziałam się jednak, że Andrzej nie był właścicielem firmy i nie mógł po prostu wejść do biura, zmienić zamków i ogłosić się następcą ojca.
— Co powinnam zrobić? — zapytałam.
— Najpierw niczego nie podpisywać. Potem spokojnie porozmawiać z synem. A jeśli rozmowa nie wystarczy, będziemy działać pisemnie.
Wyszłam z kancelarii z ciężką teczką i poczuciem, że pod stopami znów mam ziemię.
Rozdział 5. Ludzie z miarką
Przez kolejne dni Andrzej i Sylwia przychodzili niemal codziennie. Raz przynieśli katalogi podłóg, innym razem próbki farb. Sylwia mierzyła kuchnię i tłumaczyła, że po wyburzeniu ściany można połączyć ją z salonem. Mówiła o moim domu w czasie przyszłym, jakby mnie już w nim nie było.
— Te kafelki trzeba będzie skuć — stwierdziła pewnego popołudnia. — Są strasznie staromodne.
— Kładłam je z ojcem Andrzeja — odpowiedziałam.
— No właśnie. Wszystko tu zatrzymało się dwadzieścia lat temu.
Andrzej chodził za nią z notesem. Kiedy prosiłam, żeby usiedli i porozmawiali o dokumentach, mówił, że nie ma czasu. Pewnego ranka zobaczyłam przed furtką obcego mężczyznę z aparatem. Przedstawił się jako fotograf współpracujący z biurem nieruchomości.
Nie wpuściłam go.
Zadzwoniłam do agencji i poinformowałam, że nie wyrażam zgody na sprzedaż ani fotografowanie nieruchomości. Kobieta po drugiej stronie wyraźnie się zdenerwowała. Sylwia powiedziała im, że reprezentuje właścicieli i że starsza lokatorka wkrótce się wyprowadzi.
Starsza lokatorka.
Tego wieczoru poprosiłam Andrzeja i Sylwię o oddanie kluczy. Syn patrzył na mnie z niedowierzaniem.
— Mamo, przecież jesteśmy rodziną.
— Rodzina puka, zanim wejdzie. Rodzina pyta, zanim wystawi czyjś dom na sprzedaż.
Sylwia rzuciła klucz na stół.
— Zachowujesz się, jakbyśmy chcieli cię skrzywdzić. Próbujemy tylko rozwiązać problem.
— Jakim problemem jestem?
Nie odpowiedziała od razu. W końcu powiedziała, że samotna kobieta w moim wieku nie powinna mieszkać w dużym domu. Powtarzała, że robią to dla mojego bezpieczeństwa. Gdy zapytałam, dlaczego w takim razie wycenili nieruchomość przed pogrzebem, oboje zamilkli.
Wtedy położyłam na stole dokumenty od prawnika.
— Dom nie jest wasz. Firma również nie jest twoja, Andrzeju. Nie możecie decydować za mnie.
Syn pobladł, ale nie wyglądał na zaskoczonego. Wyglądał na przestraszonego.
I wtedy po raz pierwszy pomyślałam, że za ich pośpiechem kryje się coś więcej niż zwykła chciwość.
Rozdział 6. Dług Andrzeja
Następnego dnia spotkałam się z Tomaszem Czernikiem, wieloletnim kierownikiem w firmie Józefa. Przyszedł z teczką dokumentów i pudełkiem pączków. Powiedział, że pan Józef zawsze kupował je ekipie po zakończeniu większej budowy.
Tomasz nie wiedział, ile rozumiem z firmowych spraw, dlatego tłumaczył wszystko powoli. Spółka miała kilka trwających zleceń i nie była zadłużona. Pracownicy otrzymywali pensje na czas, a księgowość była uporządkowana. Józef nie zostawił ogromnego imperium, ale solidny biznes dający utrzymanie kilkunastu rodzinom.
— Andrzej próbował przejąć dostęp do kont i magazynu? — zapytałam.
Tomasz skinął głową.
— Przyszedł trzy dni po pogrzebie. Powiedział, że jako syn właściciela przejmuje zarządzanie. Poprosiłem o dokumenty. Bardzo się zdenerwował.
Wyjął z teczki kilka umów pożyczek. W ciągu pięciu lat Andrzej otrzymał od firmy ojca prawie sto osiemdziesiąt tysięcy złotych. Pieniądze przeznaczył na dwa nieudane przedsięwzięcia, samochód i wkład własny do mieszkania. Spłacił niewielką część.
Poczułam ucisk w żołądku. Józef wspominał, że pomaga synowi, ale nigdy nie podał kwoty. Tomasz powiedział, że w ostatnim roku mąż odmówił kolejnego przelewu. Obawiał się, że Andrzej nie rozumie różnicy między pomocą a nieograniczonym dostępem do pieniędzy.
Wieczorem zadzwoniłam do syna i poprosiłam, żeby przyszedł sam. Pojawił się po godzinie, bez Sylwii. Wyglądał na zmęczonego i znacznie starszego niż podczas pogrzebu.
Położyłam umowy na stole.
— Dlaczego nic mi nie powiedziałeś?
Andrzej długo milczał. W końcu przyznał, że jego ostatnia działalność niemal upadła. Zalegał z ratami, a Sylwii obiecał, że po sprzedaży domu spłacą zobowiązania i kupią większe mieszkanie. Był przekonany, że ojciec zostawi mu firmę, a ja zgodzę się przeprowadzić do mniejszego lokalu albo ośrodka.
— Nie chciałem cię skrzywdzić — powiedział. — Po prostu wszystko zaczęło się walić.
— I dlatego postanowiłeś usunąć mnie z domu?
— Myślałem, że będzie ci tam wygodniej.
— Nie. Myślałeś, że będzie wam łatwiej.
Spuścił głowę. Po raz pierwszy od pogrzebu zobaczyłam w nim nie chciwego spadkobiercę, lecz przestraszonego człowieka, który tak długo ukrywał swoje błędy, aż zaczął uważać cudzy majątek za jedyne wyjście.
Nie usprawiedliwiało to jego zachowania. Ale pozwoliło mi zrozumieć, skąd wzięła się ta bezwzględność.
Rozdział 7. Mój syn i jego żona
Dwa dni później przyszli razem. Sylwia od progu oznajmiła, że konsultowali się z prawnikiem i nadal mają prawo domagać się swojego udziału w spadku. Odpowiedziałam, że nigdy im tego prawa nie odmawiałam. Odmawiałam jedynie sprzedaży domu i podporządkowania całego swojego życia ich długom.
Usiedliśmy przy tym samym stole, przy którym pierwszy raz kazali mi się wyprowadzić. Tym razem przede mną leżały dokumenty, ale nie zamierzałam nimi wymachiwać. Chciałam, żeby po raz pierwszy naprawdę mnie wysłuchali.
— Andrzej ma prawo do części spadku po ojcu — powiedziałam. — Firma rozliczy jego udziały zgodnie z prawem. Ale ma również zobowiązania wobec spółki. Nie będę ich ukrywać ani umarzać tylko dlatego, że jest moim synem.
Sylwia zerwała się z krzesła.
— Chcesz doprowadzić własne dziecko do bankructwa?
— Nie. Chcę, żeby przestało ratować się kosztem mojego życia.
Andrzej powiedział, że nie ma możliwości jednorazowej spłaty. Odpowiedziałam, że Tomasz i księgowa przygotują realny harmonogram. Nie zamierzałam żądać wszystkiego natychmiast. Chciałam jednak, by po raz pierwszy poniósł odpowiedzialność za własne decyzje.
— A dom? — zapytała Sylwia.
— Nie będzie sprzedany. Będę tu mieszkać tak długo, jak będę chciała i mogła. Jeżeli kiedyś sama zdecyduję o przeprowadzce, będzie to moja decyzja.
Sylwia zaczęła mówić o niewdzięczności. Przypomniała, że mają dzieci i potrzebują przestrzeni. Wtedy po raz pierwszy podniosłam głos.
— Ja również potrzebuję przestrzeni. Do życia, do żałoby i do pamiętania człowieka, z którym spędziłam trzydzieści dwa lata. Nie umarłam razem z nim.
W pokoju zapadła cisza. Andrzej zakrył twarz dłońmi. Po chwili powiedział, że nie wiedział, jak powiedzieć Sylwii o długach i że obiecał jej życie, na które nigdy naprawdę nie było ich stać.
Sylwia spojrzała na niego tak, jakby widziała go po raz pierwszy.
— Powiedziałeś, że ojciec dawał ci te pieniądze.
— Myślałem, że nie będzie chciał ich z powrotem.
Ich kłótnia zaczęła się przy mnie, lecz poprosiłam, żeby dokończyli ją u siebie. Nie chciałam być sędzią ich małżeństwa. Przy drzwiach Andrzej zatrzymał się.
— Mamo, przepraszam.
Nie odpowiedziałam, że wszystko wybaczam. Takie słowa nie naprawiają kilku tygodni pogardy.
— Przyjdzie czas, kiedy porozmawiamy — powiedziałam. — Ale nie dzisiaj.
Rozdział 8. List Józefa
Sprawy majątkowe trwały kilka miesięcy. Nie było jednej spektakularnej rozprawy ani chwili, w której sędzia uderzył młotkiem i ogłosił moje zwycięstwo. Były spotkania u notariusza, dokumenty, rozmowy z księgową i wiele wieczorów spędzonych nad papierami, których wcześniej się bałam.
Pozostałam w domu. Andrzej otrzymał część spadku po ojcu, lecz nie wystarczyła ona na spełnienie wszystkich planów Sylwii. Jego dług wobec spółki został rozłożony na raty. Tomasz nadal prowadził firmę, a ja raz w miesiącu spotykałam się z nim i księgową, żeby rozumieć jej sytuację.
Nie zostałam przedsiębiorczynią podejmującą decyzje o budowach i kosztorysach. Nauczyłam się jednak pytać, czytać i prosić o wyjaśnienie, gdy czegoś nie rozumiałam. To było trudniejsze, niż przypuszczałam. Przez lata powtarzałam sobie, że dokumenty nie są dla mnie. Teraz odkrywałam, że nikt nie rodzi się z umiejętnością czytania bilansów.
Relacja z Andrzejem długo pozostawała chłodna. Dzwonił rzadko i zwykle w sprawie formalności. Sylwia nie kontaktowała się ze mną wcale. Wiedziałam od wnuczki, że między nimi również nie układa się najlepiej, ale nie próbowałam wchodzić w ich życie.
Pewnego jesiennego dnia ponownie otworzyłam szufladę w gabinecie Józefa. Pod listem „Dla Zosi” znalazłam małą kartkę, której wcześniej nie zauważyłam.
„Posadź wreszcie tę jabłoń przy altanie. Zawsze mówiłaś, że nie ma na nią miejsca. Miejsce się znajdzie”.
Roześmiałam się przez łzy. Od lat chciałam mieć starą odmianę jabłoni, ale Józef twierdził, że ogród jest już zbyt gęsty. Widocznie zmienił zdanie, tylko nie zdążył mi tego powiedzieć.
Kupiłam młode drzewko w szkółce pod Grodziskiem. Tomasz pomógł mi wykopać dół, choć zapewniałam, że poradzę sobie sama. Posadziliśmy jabłoń obok altany i przywiązaliśmy ją do drewnianego palika.
Rozdział 9. Pierwsza niedziela
W listopadzie Andrzej zadzwonił i zapytał, czy może przyjechać. Przyszedł sam, z drożdżówką z piekarni, do której chodził jako dziecko. Wyglądał spokojniej. Powiedział, że sprzedał samochód, zamknął działalność i znalazł pracę w firmie znajomego.
Nie mówił o Sylwii zbyt wiele. Przyznał tylko, że nadal są razem, ale muszą od początku nauczyć się rozmawiać o pieniądzach. Nie wiedziałam, czy ich małżeństwo przetrwa. Nie pytałam.
Usiedliśmy przy stole. Przez pierwsze minuty rozmawialiśmy o pogodzie i firmie ojca. Potem Andrzej spojrzał na puste krzesło.
— Tata wiedział, że narobiłem długów — powiedział. — Dlatego mi nie ufał.
— Ojciec cię kochał. Ale miłość nie zawsze oznacza zgodę na wszystko.
Andrzej zacisnął dłonie.
— Ja naprawdę myślałem, że w tym ośrodku byłoby ci dobrze.
— Może próbowałeś w to uwierzyć. Wtedy łatwiej było nie myśleć, że odbierasz matce dom.
Nie zaprzeczył. Po chwili powiedział, że najbardziej wstydzi się tego, iż pozwolił Sylwii mówić do mnie jak do obcej osoby. Odpowiedziałam, że nie chodzi wyłącznie o Sylwię. On siedział przy stole, słyszał każde słowo i milczał.
— Wiem.
To jedno słowo nie naprawiło wszystkiego. Ale było pierwszym zdaniem od miesięcy, w którym nie próbował się usprawiedliwiać.
Przed wyjazdem wyszliśmy do ogrodu. Pokazałam mu młodą jabłoń. Andrzej dotknął cienkiej gałęzi i uśmiechnął się smutno.
— Tata zawsze mówił, że nie ma na nią miejsca.
— Pod koniec najwyraźniej zmienił zdanie.
Stanęliśmy obok siebie, patrząc na małe drzewko. Nie objęliśmy się. Nie obiecywaliśmy, że od tej chwili znów będziemy szczęśliwą rodziną. Między nami nadal było zbyt wiele bólu.
Kiedy Andrzej odjechał, wróciłam do kuchni i zaparzyłam herbatę. Dom był cichy, lecz nie czułam już, że cisza mnie pochłania. Na stole leżały okulary Józefa, jego list i klucz do drzwi.
Kilka miesięcy wcześniej mój syn uznał, że życie siedemdziesięcioletniej wdowy można spakować w dwa tygodnie. Ja sama przez chwilę prawie w to uwierzyłam.
Dziś wiem, że człowiek nie staje się niepotrzebny tylko dlatego, że stracił męża, przestał pracować albo potrzebuje więcej czasu, żeby zrozumieć dokumenty. Nadal może zdecydować, gdzie chce mieszkać, komu ufa i jak ma wyglądać reszta jego życia.
Jabłoń miała zakwitnąć dopiero za kilka lat.
Po raz pierwszy wcale mnie to nie martwiło.
