Zdjęcie pojawiło się między ogłoszeniem o zgubionym kocie a reklamą osiedlowej piekarni. Siedziałam przy kuchennym stole, składając do teczki dokumenty po mamie: decyzję o emeryturze, rachunki za mieszkanie i odpis aktu zgonu potrzebny w banku. Trzy tygodnie po pogrzebie nadal nie umiałam wyrzucić nawet jej zapisanej kartki z listą zakupów.
Na fotografii stałam przed domem studenckim w Toruniu. Miałam dziewiętnaście lat, za dużą kurtkę po starszej siostrze i włosy obcięte samodzielnie nad umywalką. Obok mnie był Wiktor, chłopak z roku wyżej, który nosił aparat fotograficzny w skórzanym futerale i zawsze pamiętał, że nie słodzę herbaty.
Pod zdjęciem ktoś napisał, że szuka kobiety o imieniu Elżbieta, poznanej w 1992 roku. Chciał oddać jej coś, co przechowywał od czasu, gdy jego rodzina nagle wyjechała z miasta.
Przeczytałam wpis dwa razy. Potem odłożyłam telefon obok filiżanki i wstałam, żeby nastawić wodę. Czajnik szumiał, a ja patrzyłam na stos papierów po mamie, jakby wśród nich miała leżeć odpowiedź.
Miałam pięćdziesiąt trzy lata, dorosłą córkę i małżeństwo zakończone osiem lat wcześniej bez wielkiej awantury. Z Pawłem rozeszliśmy się po dwudziestu latach, kiedy każde z nas zaczęło żyć obok drugiego. Nie szukałam później nikogo. Pomagałam córce przy wnuku, pracowałam w szkolnym sekretariacie i raz w tygodniu jeździłam na działkę sprawdzić, czy dach altany nie przecieka.
Mama przez całe życie miała własny porządek dla cudzych spraw. Wiedziała, kiedy mam zmienić pracę, ile powinnam wydać na buty dla Agnieszki i czy Paweł nadaje się na męża. Po jej śmierci Teresa znalazła w kredensie osobne koperty z pieniędzmi na pogrzeb, opłatę za grób i rachunek dla notariusza. Wszystko policzone. O uczuciach nie zostawiła ani jednego zdania.
O Wiktorze myślałam rzadko, lecz zawsze z tym samym pytaniem. W maju miał wrócić po długim weekendzie. Nie wrócił. W akademiku powiedziano mi, że jego ojciec dostał udaru, a rodzina wyjechała do krewnych pod Rzeszów. Adresu nikt nie znał.
Napisałam trzy listy na jego dawny adres. Wszystkie wróciły. Potem mama powiedziała, żebym przestała czekać na człowieka, który nawet nie umiał się pożegnać.
Wieczorem pokazałam wpis córce. Agnieszka przeczytała go, poprawiła okulary i zapytała:
— Chcesz odpisać?
— Nie wiem.
— To po co pokazujesz mi telefon?
Nie odpowiedziałam. Z kuchni dobiegał dźwięk zmywarki, a wnuk w pokoju układał klocki. Agnieszka usiadła naprzeciwko i przesunęła w moją stronę cukiernicę, choć obie nie słodziłyśmy.
— Mamo, możesz się z nim spotkać. Spotkanie nie jest żadną obietnicą.
Napisałam następnego dnia rano. Wiktor odpowiedział po kilku minutach. Nie używał wielkich słów. Zapytał, czy zgodzę się na kawę w małej kawiarni przy rynku, i dodał, że zrozumie odmowę.
Przyszedł wcześniej. Rozpoznałam go po sposobie, w jaki trzymał dłonie na kubku. Włosy miał siwe, okulary grubsze niż dawniej, lecz kiedy wstał, lekko pochylił głowę, dokładnie jak wtedy, gdy przepraszał za spóźnienie na zajęcia.
— Ela — powiedział.
— Wiktor.
Usiedliśmy przy oknie. Za szybą kobieta prowadziła rower po mokrym bruku, a kelnerka układała ciasto na paterze. Przez kilka minut rozmawialiśmy o drodze, parkingu i tym, że kawa szybko stygnie. Dopiero potem Wiktor wyjął z torby niewielkie pudełko oraz plik kopert przewiązanych sznurkiem.
— Pisałem do ciebie — powiedział. — Przez prawie dwa lata.
Na kopertach widniał adres mieszkania moich rodziców. Niektóre miały pieczątkę „zwrot do nadawcy”, inne nie były otwierane, lecz nie miały żadnego stempla. Na jednej rozpoznałam pismo mamy. Napisała krótko: „Elżbieta układa sobie życie. Proszę jej nie niepokoić”.
Wypłukałam łyżeczkę w szklance z wodą, choć jej nie używałam.
— Mama ci odpisała?
— Dwa razy. Za drugim razem napisała, że jesteś zaręczona.
Wtedy nie byłam. Pawła poznałam dopiero trzy lata później.
Wiktor opowiedział, że jego ojciec po udarze wymagał stałej opieki. Matka sprzedała mieszkanie, a on przerwał studia i poszedł do pracy w zakładzie fotograficznym. Kiedy po dwóch latach wrócił do Torunia, w dziekanacie nie chciano podać mu mojego adresu. Znalazł dawną koleżankę z grupy, lecz usłyszał od niej, że wyjechałam.
— Szukałem cię jeszcze kilka razy — powiedział. — Potem uznałem, że twoja matka miała prawo mówić w twoim imieniu.
Nie miała.
Nie powiedziałam tego głośno. Wzięłam do ręki małe pudełko. W środku leżał cienki srebrny pierścionek z bursztynem, nieco ciemniejszym przy brzegu.
— Kupiłem go na jarmarku przed twoimi imieninami — wyjaśnił. — Miałem zapytać, czy po studiach spróbujemy zamieszkać razem. Nie przynoszę go po to, żebyś teraz cokolwiek obiecywała. Chciałem tylko, żebyś wiedziała, że nie wyjechałem bez słowa.
Po spotkaniu pojechałam do siostry. Teresa mieszkała nadal w naszym rodzinnym mieście, dwa bloki od mieszkania mamy. Otworzyła w fartuchu, z mąką na rękawie. W kuchni pachniało drożdżowym ciastem.
Położyłam listy na stole.
Teresa usiadła ciężko i nie zapytała, skąd je mam.
— Wiedziałaś? — zapytałam.
Zaczęła składać ściereczkę na coraz mniejsze prostokąty.
— Mama uważała, że on cię zmarnuje. Bez studiów, z chorym ojcem, bez mieszkania.
— A ty?
— Miałam dwadzieścia sześć lat i bałam się jej tak samo jak ty.
Powiedziała, że widziała listy w szufladzie starego kredensu. Mama kazała jej milczeć, bo chciała mnie „uchronić przed biedą”. Teresa przyznała, że po latach kilka razy zamierzała mi powiedzieć, ale wtedy miałam męża, dziecko, kredyt i własne kłopoty.
Nie pokłóciłyśmy się. Nie było już z kim wygrać tej rozmowy. Zjadłyśmy po kawałku ciepłego ciasta, a listy leżały między nami obok solniczki.
Przez następne tygodnie spotykałam się z Wiktorem co kilka dni. Nie wracaliśmy do dawnego języka, jakby czas można było cofnąć. Rozmawialiśmy o jego zmarłej żonie, moim rozwodzie, opiece nad rodzicami i rachunkach za ogrzewanie. Pokazał mi zdjęcia dwóch synów. Ja opowiedziałam mu o Agnieszce i wnuku.
W Wigilię przyszedł na herbatę. Agnieszka postawiła dodatkowy talerz, ale nie zadawała pytań. Wiktor przyniósł makowiec i album ze zdjęciami Torunia z początku lat dziewięćdziesiątych. Na ostatniej stronie była fotografia, którą zobaczyłam na Facebooku.
Pierścionek nadal trzymałam w pudełku. Nie założyłam go. Po kolacji położyłam pudełko w szufladzie kredensu, tej, którą przywiozłam z mieszkania mamy.
Wiktor stał przy drzwiach, poprawiając szalik.
— Zadzwonię po świętach — powiedział.
— Zadzwoń jutro — odpowiedziałam.
Agnieszka zbierała talerze i udawała, że nie słyszy. Za oknem ktoś odpalał zimne ognie, a w kuchni stygnęła herbata w dwóch kubkach stojących obok siebie.
