Kiedy stewardesa poprosiła o zapięcie pasów, Marek wyjął z kieszeni złożoną kartkę z zakładu pogrzebowego i zaczął ją wygładzać na kolanie. Robił to już trzeci raz od wyjścia z domu. Na kartce była godzina mszy, adres cmentarza pod Tarnowem i nazwisko naszego syna.
— Schowaj to, bo jeszcze zgubisz — powiedziałam.
Nie odpowiedział. Wsunął dokument do wewnętrznej kieszeni marynarki, tej samej, którą miał na ostatniej Wigilii spędzonej z Piotrem. Wtedy pokłócili się o jego przeprowadzkę. Marek uważał, że syn rzuca stabilną pracę w Gdańsku dla mrzonek, a Piotr powiedział, że nie zamierza do końca życia pytać ojca o zgodę.
Miałam pięćdziesiąt cztery lata i po raz pierwszy leciałam samolotem bez ciekawości, co widać za oknem. Dwa dni wcześniej zadzwonił lekarz ze szpitala w Tarnowie. Piotr nie odzyskał przytomności po wypadku na obwodnicy. Jego narzeczona, Aneta, siedziała wtedy obok niego i to ona musiała potem wybierać trumnę, bo my nie zdążyliśmy przyjechać.
Samolot ruszył, a Marek zacisnął dłonie na podłokietnikach. Z głośnika odezwał się kapitan. Podał czas lotu, wspomniał o spokojnej pogodzie nad południem kraju i życzył pasażerom dobrej podróży.
Ten głos znałam.
Nie z radia ani z telewizji. Znałam go z korytarza szkoły zawodowej w Elblągu, gdzie trzydzieści lat wcześniej uczyłam polskiego. Był wtedy wyższy od większości chłopców, ale chodził przygarbiony, jakby stale próbował zajmować mniej miejsca. Nazywał się Paweł Wrona i potrafił naprawić wszystko, co miało kabel, śrubkę albo silnik.
Pewnego listopadowego popołudnia został po lekcjach, żeby uruchomić stary rzutnik. Woźny chciał go wyrzucić, a Paweł rozkręcił obudowę na ławce i przez godzinę czyścił styki. Kiedy wychodziłam, podał mi torbę i powiedział, że na klatce schodowej znowu nie działa światło, więc mam uważać.
Tego samego wieczoru zadzwonił dyrektor. Policja zatrzymała Pawła z dwoma starszymi chłopakami podejrzanymi o kradzież motocykla. Jego matka od kilku miesięcy pracowała w Niemczech, ojciec nie żył, a ciotka, u której mieszkał, nie odbierała telefonu.
Pojechałam na komisariat. Paweł siedział na krześle pod ścianą, w cienkiej kurtce i przemoczonych butach. Nie prosił, żebym go ratowała. Powtarzał tylko, że spotkał tamtych pod osiedlowym sklepem już po wszystkim.
Policjant pokazał mi zapisane godziny. Kradzież miała miejsce krótko po siedemnastej. Przypomniałam sobie rzutnik, woźnego i mój podpis w zeszycie wyjść. Wróciliśmy do szkoły, znaleźliśmy zeszyt w szufladzie portierni i potwierdziliśmy, że Paweł opuścił budynek dopiero o osiemnastej dziesięć.
To wystarczyło, żeby nie trafił przed sąd rodzinny razem z pozostałymi. Tydzień później przyniósł mi zdjęcie klasowe. Na odwrocie napisał niezgrabnie: „Kiedyś polecę wysoko, żeby pani nie musiała się za mnie wstydzić”.
Potem ciotka przeprowadziła się z nim do Olsztyna. Przez kilka lat dostawałam kartki na Boże Narodzenie, później kontakt się urwał. Zdjęcie schowałam w szufladzie starego kredensu u mamy i przypomniałam sobie o nim dopiero podczas opróżniania mieszkania po jej śmierci.
Po lądowaniu powiedziałam Markowi, żeby poszedł po bagaże. Zostałam przy wyjściu z samolotu, udając, że szukam czegoś w torebce. Gdy z kabiny wyszedł kapitan, zobaczyłam siwe włosy nad skroniami i ten sam ostrożny sposób patrzenia.
— Pani Ewa? — zapytał.
— Paweł Wrona?
Uśmiechnął się, ale zaraz spoważniał, kiedy zobaczył moją czarną sukienkę. Powiedziałam, dokąd jedziemy. Nie wypytywał. Zdjął czapkę, potrzymał ją chwilę w dłoniach i zapytał, czy mamy transport z lotniska.
Marek czekał przy taśmie z walizkami. Kiedy przedstawiłam mu Pawła, skinął głową bez zainteresowania. W samochodzie prawie się nie odzywał. Dopiero pod domem Anety powiedział, że nie rozumie, po co opowiadam obcemu człowiekowi o Piotrze.
— Nie jest obcy — odpowiedziałam.
— Dla mnie jest.
Pogrzeb odbył się następnego dnia. Po mszy staliśmy na cmentarzu między ludźmi, których znałam tylko z opowieści syna. Aneta trzymała pod pachą teczkę z aktem zgonu, rachunkiem za miejsce na cmentarzu i dokumentami potrzebnymi do zamknięcia jego konta. Marek poprawiał wieniec, choć leżał równo.
Po spotkaniu po pogrzebie usiedliśmy w kuchni Anety. Na stole stał rosół, którego nikt nie jadł, i talerz z ciastem przyniesionym przez sąsiadkę. Aneta podała Markowi zegarek Piotra oraz kopertę z pieniędzmi na koszty pogrzebu. Marek odsunął ją, mówiąc, że syn nie powinien był zostawiać takich spraw obcym.
Aneta wstała i zaczęła zbierać czyste łyżeczki.
— Nie byłam mu obca — powiedziała spokojnie. — Dzwonił do was trzy razy przed świętami.
Marek spojrzał na mnie, jakbym miała zaprzeczyć. Wiedziałam o dwóch telefonach. Za każdym razem odkładał rozmowę, bo uważał, że Piotr pierwszy powinien przeprosić.
— Nie przyjechaliśmy tutaj ustalać, kto miał rację — powiedziałam.
Marek wyszedł na klatkę schodową. Wrócił po kilku minutach, wziął zegarek i schował go do kieszeni, nie patrząc na Anetę.
Trzy dni po pogrzebie zaczęliśmy opróżniać wynajmowane mieszkanie Piotra. W kuchni stały dwa kubki, w lodówce słoik musztardy, a na stole leżała nieopłacona faktura za internet. Marek znalazł w szufladzie wydruk ostatniej wiadomości od syna. Piotr napisał, że po świętach przyjedzie porozmawiać, ale nie zdążył jej wysłać.
Wtedy zadzwonił Paweł. Zaprosił nas do małego aeroklubu pod Krakowem. Powiedział, że prowadzi z kilkoma pilotami fundację, która organizuje przeloty dla dzieci wymagających leczenia w odległych szpitalach. Nie chciałam jechać, lecz Marek niespodziewanie wziął kluczyki.
W hangarze stał niewielki biały samolot. Na jego boku namalowano dziecięcą dłoń i nazwę fundacji. Paweł pokazał nam segregatory z rozliczeniami, zgody rodziców i zdjęcia rodzin, którym pomogli. Bez wielkich słów wyjaśnił, że po tamtej sprawie skończył technikum, potem aeroklub, a na licencję zarabiał nocnymi zmianami w warsztacie.
Na końcu podał mi kopertę. W środku było moje stare zdjęcie przy szkolnej tablicy, z kredą na rękawie. Na odwrocie, pod dawnym zdaniem, dopisał już dorosłym pismem: „Dotrzymałem słowa”.
Marek długo oglądał fotografię. Potem zapytał Pawła, czy fundacja przyjmuje wpłaty imienne. Tego samego wieczoru przelaliśmy pieniądze, które Piotr odkładał na podróż po ślubie. Aneta zgodziła się, żeby pierwszy sfinansowany przelot nosił jego imię.
Kilka miesięcy później Paweł przysłał nam zdjęcie chłopca siedzącego przy oknie samolotu. Kartkę postawiłam w kuchni obok fotografii Piotra. Marek czasem poprawia jej położenie, kiedy robi herbatę, choć nigdy nie przyznaje, że robi to celowo.
W pierwszą rocznicę pogrzebu pojechaliśmy razem na cmentarz. Położyliśmy kwiaty, zapaliliśmy znicz i staliśmy chwilę bez rozmowy. W drodze powrotnej Marek zatrzymał się przy osiedlowej piekarni, kupił dwie drożdżówki i jedną położył na tylnym siedzeniu, jak dawniej dla Piotra.
Nie powiedziałam mu, że to zauważyłam.
